Kijk op cultuur: Nijverheid en techniek voor water

DOORN We zijn gewend dat er water uit de kraan komt, maar dat er iets aan de hand is met dat water, daar houden we nooit rekening mee. In Doorn gebeurde het vorige week: de enterobacterie had zich in het schone Doornse water gevestigd. Gevolg: geen kraanwater meer drinken, geen tanden poetsen ermee en geen voedsel bereiden met dat water. Tenzij je voor gebruik het water drie minuten zou koken. Wat een gedoe.

Hoe dit beestje in het drinkwater gekomen is, weten we niet. Wat we wel weten, is dat kwetsbare mensen en hele jonge kinderen er goed ziek van kunnen worden. Oppassen dus. En er zijn 10.000 gedupeerde inwoners van Doorn naarstig op zoek naar informatie hoe dit kon gebeuren. Helaas is die oorzaak tot op heden niet bekendgemaakt.

WATERTOREN

In een persbericht van Vitens, de waterleverancier, werd wel een en ander verteld over de ‘verhuizing’ van het Doornse water. Voorheen had Doorn niet alleen een eigen waterwinning en -zuivering, er stond - en staat nog steeds - ook een prachtige watertoren aan de Woestduinlaan; gebouwd in 1903 en inmiddels een beschermd rijksmonument.

Pas aan het einde van de 19e eeuw drong het belang van schoon leidingwater door tot alle lagen van de bevolking. Maar om schoon leidingwater aan te bieden, was een watertoren nodig en de bouw daarvan had tijd nodig; het duurde nog wel tot 1940 voordat bijna alle gemeenten van de provincie Utrecht over stromend leidingwater konden beschikken. In het totaal zijn er in ons land ongeveer 250 watertorens gebouwd, waarvan er nu nog circa 180 restten. Die hebben allemaal de status van (rijks)monument van nijverheid en techniek.

TAND DES TIJDS

Zo ook de toren in Doorn, gebouwd door de firma Visser & Smit uit Papendrecht in opdracht van de N.V. Bronwaterleiding Doorn. Het dak van de toren kreeg bij de bouw een fraaie constructie, rondom versierd met kantelen. Maar helaas, de tand des tijds sloeg toe en de kantelen dreigden te gaan vallen, waarop men in 1959 besloot de hele dakconstructie te vervangen door een betonnen uitvoering. 

Naast de toren stond ook nog een in dezelfde stijl gebouwd woonhuis voor de bedrijfsleider van het bedrijf. Helaas is dat huis te grondig verbouwd en uitgebreid in de loop der jaren. Het pomphuis, grenzend aan de toren, kwam redelijk ongeschonden uit de strijd en staat er nog fraai bij.

COTHEN

Maar, het zuivere, zachte bronwater waar men zo trots op was in Doorn, gaat verdwijnen en de ‘productielocatie’, zoals Vitens het omschrijft, gaat ontmanteld worden. De installaties zijn niet meer van deze tijd en Doorn krijgt in het vervolg drinkwater dat in Cothen wordt opgepompt. De productiecapaciteit in Cothen wordt verhoogd, er komt een nieuwe watertransportleiding naar Doorn en Vitens garandeert dat de inwoners aldaar de komende 60 jaar weer gebruik kunnen maken van betrouwbaar drinkwater.

Maar helaas, de afgelopen week lukte dat even niet aangezien een bacterie die oude installatie ‘gekraakt’ had.

MONUMENTENLIJST

En wat er precies na de ontmanteling met de toren en het pomphuis gaat gebeuren, die toekomst is onzeker. Maar zeker is wel dat de gebouwen behouden moeten blijven. 

Vitens zelf meldt: ‘De monumentale gebouwen blijven bestaan. Wij zetten ons in om de panden te verkopen aan een partij, die de cultuurhistorische waarde ziet’. Maar dit is geen daad van liefde voor cultureel erfgoed. Dit is een plicht; de panden staan niet voor niets op de monumentenlijst!

door Nicole van der Schaaf
Reageren kan via kunstenvliegwerk@caiway.nl.