Weerbaarheid begint niet bij de overheid, maar in de eigen straat

DOORN Wie zorgt er voor de buurman aan de zuurstof als de stroom drie dagen wegvalt? Het is een vraag die tot voor kort abstract aanvoelde en die zaterdag in de Rembrandtlaan in Doorn opeens concreet werd. Niet omdat er iets misging, maar omdat de bewoners hadden besloten het een keer te oefenen.

Een bericht in de buurtapp, stroomuitval, verwachte duur 72 uur, vormde het startsein voor een rampenoefening van Stichting Praat met je straat, voorbereid door Joke Witteveen en Martijn de Wit met een groep vrijwilligers. Via enveloppen kregen bewoners steeds nieuwe complicaties voorgelegd: onverwachte kou zonder werkende verwarming, oprakend drinkwater, een medisch noodgeval. Telkens moesten zij samen bepalen wat er nodig was en wie het kon leveren.

Achter dat spel schuilt een verschuiving die zich de afgelopen jaren in het Nederlandse veiligheidsdenken heeft voltrokken. Waar de zorg voor calamiteiten lang vanzelfsprekend bij overheid en hulpdiensten werd belegd, groeit het besef dat die diensten er in de eerste uren van een grote crisis simpelweg niet overal kunnen zijn. Zelfredzaamheid en, een stap verder, samenredzaamheid, het vermogen van bewoners om elkaar op te vangen, komen daarmee nadrukkelijker in beeld.

Het aardige van de oefening was dat zij die abstractie ontdeed van haar zwaarte. De bedoeling was uitdrukkelijk niet om te toetsen of bewoners de juiste antwoorden paraat hadden, maar om zichtbaar te maken hoeveel kennis, materiaal en talent er in één straat en buurt al aanwezig is. Zo bleek dat het niet alleen loont te weten wát mensen in huis hebben, maar vooral wat zij kúnnen. Toen een paar bewoners de kinderopvang op zich namen, begeleid door Marlies en Marijke, met een certificaat voor de jongsten, kregen jonge ouders de ruimte om elders bij te springen.

En passant deed zich zo een sociaal effect voor dat minstens zo waardevol was als de crisisles zelf: buren raakten in gesprek. Wat heb jij in huis, wat kan ik, wie heeft straks extra hulp nodig? Het is precies de dynamiek die de stichting nastreeft, namelijk het normaliseren dat inwoners zelf het initiatief nemen.

Dat ook brandweercommandant Marcel Geluk als observator aanwezig was, en aangaf te willen meedenken over een vervolg, tekent de verhouding die hier zichtbaar werd. De georganiseerde straat vervangt de hulpdiensten niet; zij vormt de eerste schakel waarop die diensten later kunnen aanhaken. Hoe scherper een buurt weet wat zij zelf aankan en wie kwetsbaar is, hoe gerichter de professionals kunnen handelen zodra zij arriveren.

De burgemeester van Utrechtse Heuvelrug verkent inmiddels met collega’s in de regio hoe het model breder van betekenis kan zijn. De Rembrandtlaan liet op kleine schaal zien wat het oplevert: geef mensen een aanleiding om samen in beweging te komen, en een gewone woonstraat blijkt over meer veerkracht te beschikken dan zij van zichzelf vermoedde.