Schotse Gastarbeiders in Amerongse Bovenpoler

Sinds de jaren tachtig worden in ons land grote grazers ingezet voor het natuurbeheer. Van de drie grote terreinbeherende organisaties is Staatsbosbeheer daarin de bekendste, maar ook Utrechts Landschap en Natuurmonumenten zien de voordelen van deze, weinig zorg vragende, vorm van landschapsonderhoud. Op Plantage Willem III, en de Amerongse Bovenpolder zijn Galloways uitgezet. Met hun donkerbruine tot zwarte winterharde dos kun je ze soms vanaf de N225 al van verre zien en dat zal nog beter gaan wanneer het nieuwe ecoduct voorbij Elst de dieren toegang geeft naar de uiterwaarden.

Schots ras

De Galloway is een hoornloos oud Schots ras. Het leeft sinds de Keltische tijd in Schotland. De naam is afkomstig van ‘Gallovid’ wat Gallisch betekent. Het verwijst naar een oorspronkelijke volksstam in het zuiden van de Schotse Lowlands. In deze streek, later bekend onder het graafschap Galloway, stond dit runderras bekend om zijn lange, zware en golvende beharing. Bovenal was het bestendig tegen het ruwe zeeklimaat. De Galloway is kortbenig tegenover onze inlandse bonte rassen. Het gewicht van een volwassen koe bedraagt met maximaal 500 kg tot een kwart minder dan de ‘inlandse’. Toch maakt de Galloway een sterke, robuuste indruk. In het veld zie je vaak kalveren rondom de kudde. Na anderhalf jaar is de Galloway geslachtsrijp en negen maanden later wordt meestal één kalf geboren. Eén koe is goed voor tien tot twaalf nakomelingen. De jonge kalfjes ogen sterker, harder en vitaler dan de hulpeloze ‘plumpuddinkjes’, die je een enkele maal in de wei naast een juist gebaarde moeder vindt. In het eerste levensjaar drinkt het kalf bij de Gallowaymoeder en eet het uitsluitend gras. Later gaan ze ook over op steviger kost tot aan distels, twijgen en takken toe. De Galloway is een sociaal dier, je ziet ze meestal in kuddeverband. Hoe rustig en gedwee ze ook zijn, ze kunnen zeer moedig zijn als het moet. Het is bekend dat ze groepsgewijs krachtig kunnen reageren, bijvoorbeeld op verstoring door loslopende honden. Bij het maken van de foto was er alleen enig sluiks oogcontact.

Kolos

Een Schotse Hooglander vind ik nog meer een oerrund dan de Galloway. Hoe indrukwekkend hun hoorns ook zijn, ze hoeven de wandelaar geen vrees in te boezemen.

Op de Hoge Veluwe heeft Natuurmonumenten in de Imbosch Schotse Hooglanders uitgezet. Op een snikhete zomerdag zocht een groepje verkoeling onder een ‘parasol’ van enkele dichtbebladerde bomen, precies op het fietspad waar mijn vrouw en ik langs moesten. Goede raad was toen nog duur. Speciaal ging onze aandacht uit naar die ene die met zijn logge lijf en horens als opstaande slagtanden van een oude olifant dwars over het fietspad lag te herkauwen. Ik zou er als eerste langs fietsen en mijn vrouw zou scherp toekijken of de kolos schrok. Zo gezegd zo gedaan. Adem inhouden en roef roef er langs... Geen spoor van schrik of beweging toen ik haar blikveld even verduisterde. Vrije doorgang op één meter, maar het blijft spannend.

Tekst en foto: Kees de Kroon