Waarom ooggezondheid meer aandacht verdient dan we denken

Ogen zijn de meest gebruikte zintuigen die we hebben, en toch staan de meeste mensen er pas bij stil als er iets misgaat. Een plotselinge waas voor het zicht, aanhoudende hoofdpijn na een dag schermwerk of moeite met lezen in het donker: het zijn signalen die vaak te lang worden genegeerd. Terwijl tijdig ingrijpen in veel gevallen verlies van zicht kan voorkomen.

Voor wie al contactlenzen draagt of overweegt om ermee te beginnen, is de keuze voor het juiste type lens een onderdeel van die zorg. Zo zijn daglenzen voor dagelijks gebruik een populaire optie omdat ze dagelijks worden weggegooid en daarmee het risico op ooginfecties aanzienlijk verlagen. Maar de keuze voor het juiste hulpmiddel is slechts één aspect van ooggezondheid. Er is meer.

Hoe vaak laten Nederlanders hun ogen controleren?
Regelmatige oogcontroles zijn voor veel mensen geen vanzelfsprekendheid. Waar een jaarlijkse tandartsbezoek voor velen op de agenda staat, blijft een oogmeting of ooggezondheidsonderzoek er bij de meeste Nederlanders bij in. Dat is opvallend, want oogaandoeningen ontwikkelen zich vaak sluipend en zijn in een vroeg stadium veel beter te behandelen dan wanneer ze al ver gevorderd zijn.

Het Oogfonds wijst op het belang van preventieve oogzorg en benadrukt dat verlies van zicht door een oogziekte in veel gevallen onherstelbaar is. Slechts drie procent van de Nederlanders kent alle alarmsignalen die op een oogaandoening kunnen wijzen. Dat is een zorgwekkend laag percentage, zeker als je bedenkt dat ziekten als glaucoom of maculadegeneratie in een vroeg stadium nauwelijks klachten geven.

Schermtijd als nieuwe uitdaging voor je ogen
De gemiddelde Nederlander brengt inmiddels een groot deel van de dag door voor beeldschermen. Thuis, op het werk, onderweg: schermen zijn overal. Dat heeft gevolgen voor de ogen. Bij intensief schermgebruik knippert men minder vaak, waardoor het oogoppervlak droger wordt en klachten als branderige of vermoeide ogen toenemen.

Kinderen zijn extra kwetsbaar. Bijziendheid neemt onder jongeren wereldwijd sterk toe, mede door de combinatie van veel binnenblijven en langdurig dichtbij kijken. Minimaal twee uur per dag buiten spelen blijkt daadwerkelijk te helpen bij het afremmen van de ontwikkeling van myopie. Ouders die hierover meer willen lezen, vinden op de gezondheidsrubriek van Nieuwsblad De Kaap ook achtergrondverhalen over hoe mensen bewust omgaan met hun lichamelijke gezondheid en wat dat in de praktijk kan betekenen.

Vijf signalen die je serieus moet nemen
Ogen geven vaak subtiele signalen af lang voordat er sprake is van een serieuze aandoening. De volgende verschijnselen verdienen meer aandacht dan ze doorgaans krijgen:

1. Regelmatig wazig zien dat niet verdwijnt na knipperen of uitrusten kan wijzen op een veranderde sterkte, maar ook op het begin van staar of maculadegeneratie.
2. Lichtflitsen of vliegjes in het gezichtsveld kunnen onschuldig zijn, maar zijn soms een vroeg teken van een netvliesaandoening. Raadpleeg bij plotselinge toename altijd een oogarts.
3. Hoofdpijn na schermwerk of lezen is een veel voorkomende klacht die regelmatig samenhangt met een niet-gecorrigeerde of verouderde brilsterkte.
4. Moeite met zien in het donker of bij overgangslicht neemt toe met de leeftijd, maar kan ook een vroeg signaal zijn van verminderde netvliesfunctie.
5. Droge, branderige of jeukende ogen zijn bij schermgebruikers veelvoorkomend, maar kunnen bij aanhouden ook wijzen op een ooglidprobleem of aandoening van het traankanaal.

Voeding en leefstijl als beschermende factor
Wat je eet heeft meer invloed op je ogen dan de meeste mensen beseffen. Groenten zoals spinazie, boerenkool en broccoli bevatten luteïne en zeaxanthine, stoffen die het netvlies beschermen tegen schadelijk licht. Vis met omega-3-vetzuren draagt bij aan een gezond traanvocht en verlaagt de kans op droge ogen. Een gevarieerd dieet met voldoende vitamine A, C en E is daarmee niet alleen goed voor de huid of het immuunsysteem, maar ook merkbaar voor je gezichtsvermogen.

Roken verhoogt het risico op staar en maculadegeneratie aanzienlijk. UV-straling is een andere onderschatte factor: zonlicht kan de ogen beschadigen, ook op bewolkte dagen. Een zonnebril met UV-bescherming is daarom geen luxe maar een verstandige keuze, zeker in de zomermaanden of op hoogte waar de straling sterker is.

De twintig-twintig-twintig-regel bij schermgebruik
Oogartsen bevelen de zogenoemde 20-20-20-regel aan als eenvoudige maatregel voor iedereen die veel achter een scherm werkt: kijk elke twintig minuten twintig seconden lang naar een punt dat minstens twintig voet (ongeveer zes meter) verderop ligt. Dit ontspant de oogspieren en vermindert vermoeidheid merkbaar. Combineer dat met voldoende verlichting in de werkomgeving en een goed ingesteld beeldscherm op ooghoogte, en je doet al veel voor de gezondheid van je ogen op lange termijn.

Wie al klachten ervaart of al langer geen oogcontrole heeft gehad, doet er verstandig aan een afspraak te maken bij een opticien of optometrist. Veel oogproblemen zijn goed te corrigeren als ze vroeg worden opgespoord, en een oogmeting duurt gemiddeld niet meer dan twintig minuten.