Iedereen is GoedVolk: ‘Wilg is belangrijke bron van voedsel’

HEUVELRUG Voor knotwilgen is regelmatig snoeien belangrijk, want wilgen kunnen onder hun eigen gewicht bezwijken. Dan verdwijnt de karakteristieke knotwilg na verloop van tijd uit het landschap. Al jarenlang worden wilgen geknot vanuit een cultuur-historisch oogpunt, de hele rij tegelijk. Ziezo, dat is weer voor een paar jaar klaar. Dat de biodiversiteit daarmee een enorme klap krijgt, is bij weinigen bekend.

door Marita Flikkema

Wat we inmiddels wel allemaal weten, is dat het echt slecht gaat met de biodiversiteit. De totale biomassa vliegende insecten is met ruim 75 procent afgenomen. Insecten zijn enorm belangrijk voor het leven op aarde. Het zijn de bestuivers en vormen de voornaamste voedselbron van vogels en veel zoogdieren. Als insecten verdwijnen heeft dat een enorme impact op de natuur, de land- en tuinbouw, en uiteindelijk ook op onszelf. De wilg is een van de meest soortenrijke bomen en een belangrijke bron van voedsel voor insecten. Op een wilg kunnen ruim 450 soorten plantenetende insecten voorkomen, die op hun beurt weer dienen als voedsel voor andere dieren. De meeste bloei vindt plaats op tweejarig hout. Ongeveer tien wilde bijensoorten zijn volledig van wilgen afhankelijk, maar ook talloze andere insecten. Bijna alle vroege hommels worden al in februari wakker wanneer er bijna niets anders bloeit dan wilgen. Wilgen zijn echte kroegen voor deze winterslapers met een rammelende maag! Maar als alle wilgen tegelijk zijn geknot, zijn er géén wilgenkatjes en dat betekent bijvoorbeeld dat de hommelkoninginnen dood gaan van de honger en dus geen volk kunnen stichten.

GEFASEERD

Daarom stimuleren veel instanties tegenwoordig het ‘gefaseerd knotten’: om en om snoeien (en dan een jaar overslaan) of elk jaar één op de drie snoeien. Het gefaseerd knotten zorgt er bijvoorbeeld ook voor dat de vliegroutes van vleermuizen intact blijven en dat vogels genoeg bomen hebben om te schuilen of een nest te maken. Daarvoor is het dan ook goed om wat meer ‘horizontaal’ te snoeien in plaats van helemaal strak rondom de knot. De uitstekende stompjes aan de zijkant bieden dan een mooie nestgelegenheid voor allerlei vogels.

NUT

De bast bevat salicine, een stof die in het lichaam wordt omgezet in salicylzuur - de basis van aspirine - bekend om de pijnstillende, ontstekingsremmende en koortsverlagende werking. Nederland is met het vele water ideaal voor de ‘salix’ soorten. Vroeger lag de nadruk op het benutten van de natuurlijke omgeving voor economische doeleinden. De wortels  zuiveren het water en houden veengrond vast, heel nuttig dus voor dijkversterking. Wilgen absorberen veel water en meststoffen (zoals stikstof) en helpen sloten en landbouwland schoon te houden. Ze dienden als natuurlijke perceelmarkering en hun hout werd gebruikt voor manden, klompen, gereedschapsstelen en brandhout.

Door GoedVolk leer ik hoe ik de biodiversiteit kan verbeteren. Met plezier help ik nu weer bij het wilgenknotten, want de werkgroep Landschapsbeheer van Dorp en Natuur Amerongen-Leersum gaat het gefaseerd knotten op zoveel mogelijk locaties toepassen. Bij veel knotlocaties wordt het twijghout opgehaald door Dierenpark Amersfoort. Veel dieren profiteren daarvan, als voedsel maar ook om mee te spelen. Voor een efficiënt transport kunnen ophaallocaties worden gecombineerd. Datzelfde geldt voor professionele versnipperaars.

Gefaseerd knotten, doet u ook mee? Meer weten? Stuur een e-mail naar biodiversiteit@goed-volk.net.