Kijk op cultuur: Wie is de vader van het Tuindorp?

HEUVELRUG In ontstaansgeschiedenis van het dorpsmonument ‘Tuindorp Maarn’ wordt altijd verwezen naar de ideeën van Ebenezer Howard (1850-1928). Deze Engelsman wordt gezien als de ‘vader’ van de tuindorpen in Europa. Het basisidee van deze sociale woningbouw rondom 1910: goede, betaalbare, arbeidershuizen met stromend water en een grote tuin waar groente gekweekt kan worden. De tuinsteden moesten omgeven zijn door groenpartijen opdat genoten kon worden van zowel de voordelen van stad als die van het platteland.

door Nicole van der Schaaf

Men kon voor een deel zelfvoorzienend zijn en binnen de grenzen van het tuindorp moest het ook mogelijk zijn de overige basis levensmiddelen aan te schaffen; winkeltjes van de bakker en de melkboer op loopafstand dus. In Tuindorp Maarn zijn de winkelpanden nog goed herkenbaar op de hoeken.

Met de titel ‘tuindorp’ wordt niet bedoeld een wijk of reeks woningen die is gebouwd door een bedrijf om de werknemers van onderdak te voorzien. Zo zijn bijvoorbeeld de huizen aan de Bergweg in Maarn, ooit huurwoningen gebouwd omstreeks 1902 door de NS, geen tuindorp maar bedrijfswoningen. Of bijvoorbeeld de zo begerenswaardige huizen bij Radio Kootwijk, het voormalig zendstation op de Veluwe. Die bedrijfswoningen - werknemers nederzettingen - hebben nu geen binding meer met het bedrijf.

Een tuindorp is eveneens een reeks woningen die ontworpen en gebouwd is in opdracht van een bedrijf of coöperatie naar een idealistische, socialistische richtlijn. En de titel tuindorp zegt het al: het zijn mooie, groene wijken met goede woningen voor arbeiders.

Tuindorp Maarn is gebouwd in opdracht van de Woningbouwvereniging Maarn en bestemd voor het spoorwegpersoneel en werkers aan het rangeerterrein (nu: De Zanderij) in de jaren 1923-1930.  Over de ‘Tuindorp gedachte’ is in de loop der jaren veel gepubliceerd en altijd wordt daarbij Howard aangehaald en de/zijn Engelse voorbeelden.

Maar nu is er een soort ‘tweede vader’ van het tuindorp idee voor het voetlicht getreden: Hannes Meyer (1889-1954), een Zwitserse architect, die zijn leven lang bezig was met de bouw van ‘….projecten die verband hielden met sociale vooruitgang’. Dat goede huisvesting een belangrijke pijler was voor die vooruitgang had hij waargenomen tijdens zijn verblijf in de Sovjet-Unie tussen 1931 en 1936. Tijdens zijn lessen aan de school van het Bauhaus in Dessau, lag de focus niet alleen op bouwtechnologie, maar met zijn maatschappijkritische houding trachtte hij ook de sociale impact van goed bouwen over te brengen.

Over het eerste grote project van Meyer -Freidorf- (1919-1924) een wijk nabij Bazel, verschijnt binnenkort een promotie van Stephanie Savio (École Polytechnique Fédérale, Lausanne). Eindelijk gerechtigheid voor Hannes Meyer!

Freidorf huisvestte in aanvang 150 families - waaronder ook Meyer zelf - van een Zwitserse coöperatie. De dromen van Howard en Meyer komen naadloos overeen. Howard werd een beroemd man; Meyer veel minder maar was en bleef een overtuigde socialist in zijn bouwen en denken. Ook hij stond aan de wieg van de tuindorpgedachte. De architect van Tuindorp Maarn, H.A. Pothoven heeft zijn wijk ongetwijfeld ontworpen naar de ideeën van Howard.

Op een internationale lijst van tuindorpen in Europa komt tot mijn schrik Tuindorp Maarn niet voor! Ik ga daar verandering in brengen!

Reageren? Mail naar kunstenvliegwerk@caiway.nl