(Buut in de)
[Kampwegkerk], Doorn (1)
De gereformeerde gemeente die kerkte in de Kampwegkerk is daar al sinds 2009 niet meer te vinden voor de wekelijkse en andere samenkomsten. Wel is er sinds voorjaar 2020 Buut. In gesprek met Charline van Ommen en Frederik den Toom, eigenaren van Buut, kom ik meer te weten over de nieuwe invulling van dit meer dan honderdjarige monumentale kerkgebouw. Charline: ,,’Buut vrij’, dat zeg je als je uit je verstopplaats komt en naar de plek rent waar je ‘vrij’ bent. Een plek waar je samenkomt, een vrijplaats. De reden om ons restaurant, gevestigd in de Kampwegkerk, ‘Buut’ te noemen, ligt eigenlijk in de verbinding die wij zochten met de reden waarom de voormalige kerkgemeenschap bij elkaar kwam in deze kerk. Een kerk is ook een vrijplaats, een plek om samen te komen. Dat willen we met Buut ook zijn.”
Een mooie gedachte. De kerk verdient het ook om bewaard te blijven. Charline: ,,Wij zijn de tijdelijke hoeders van dit fraaie gebouw. Na ons zullen er weer anderen zijn die dit mooie pand zullen bewaren.” Om de geschiedenis van de Kampwegkerk te beschrijven moeten we ruim honderd jaar terug in de tijd. Voordat de gereformeerde gemeente naar de kerk aan de Kampweg kwam, waren er diensten in een kerkgebouw aan Kerklaan 16. Die kerk was in 1878/1879 gebouwd op een stuk land dat geschonken was aan de kerkelijke gemeente door bakker Dirk van Beek. De kerkgemeenschap groeide en het pand was al gauw te klein en er volgden wat verbouwingen.
,, Een kerk is ook een vrijplaats
Totdat er aan het begin van de twintigste eeuw een nieuwe mogelijkheid zich voordeed. Wat was er namelijk gebeurd? De begraafplaats die aan de Kampweg lag, werd geruimd. Er was ruimtegebrek en behoefte aan een groter stuk grond om de mensen hun laatste rustplaats te bieden. Dat werd gevonden aan de Amersfoortseweg. Aan de Kampweg was na het ruimen van de graven een groot stuk braakliggend land. Een geschikte plaats voor de groeiende gereformeerde gemeente om daar een nieuwe kerk te bouwen, zo was de gedachte. In het gedenkboek ‘Afscheid Gereformeerde Kerk aan de Kampweg te Doorn’, staat het zo: ,,Op 14 december 1907 staat in De Kaap: (…) het kerkbestuur van de Gereformeerde Kerk heeft opdracht gekregen van de stemgerechtigde lidmaten (dat waren alleen mannen) tot het doen vervaardigen van bestek en teekening eener nieuwe kerk’. Het meest geschikt werd het oude gemeentelijke kerkhof aan de Kampweg bevonden. De begraafplaats was in 1828 in gebruik genomen en in 1878 al niet meer voldoende voor het groeiende dorp. Deze begraafplaats werd in 1904 geruimd. Citaat uit de krant: ,,Waar het verrijzen eener kerk daar ter plaatse tot verfraaiing der Kampweg en het centrum van het dorp zal strekken, vertrouwen we dat de kwestie het terrein betreffend met het gemeente - bestuur wel in ’t reine zal komen, temeer daar het als bouwterrein eene geringe waarde vertegenwoordigt.” (…)
KRUISKERK En het lukte. De Utrechtse architect J. C. Wentink maakte een ontwerp voor de kruiskerk en de bouw vond plaats in 1909. In de notulen van de kerkenraad staat te lezen dat op zondag 10 juni 1909 ‘tussen 1 en 2 uur de eerste steen is gelegd voor het nieuwe kerkgebouw door het jongste dochtertje van dominee Bouma, Johanna Paulina.’ De kerk was op 1 februari 1910 klaar voor gebruik en werd op 15 februari ingewijd. De gereformeerde kerkgemeente groeide gestaag met de groei van het dorp mee. In 1923 was het nog spannend of het kerkgebouw niet ook ten prooi zou vallen aan brand. De garage van Van Setten aan de overkant van de kerk brandde namelijk volledig uit. Op de foto is goed te zien hoe vernietigend die brand is geweest. Na de oorlog volgde weer een verbouwing voor de groeiende gemeente. Die verbouwing had wel wat voeten in de aarde. Omdat het een heel grote verbouwing zou zijn was er zelfs een geldinzamelingsactie onder de kerkleden noodzakelijk. Bij deze verbouwing werd het aangezicht van de kerk ‘gekeerd’. Het toegangsportaal aan de Kampweg werd afgebroken met daarin de ‘eerste steen’ van 1909. De steen is sindsdien onvindbaar. De oude ingang werd dichtgemetseld. De nieuwe ingang kwam aan de Kampdwarsweg. Er kwam een ‘liturgisch centrum’ aan de kant van de vroegere ingang. De banken maakten plaats voor losse stoelen en op de oude plek van het orgel kwam een nieuwe galerij met zitplaatsen. Een nieuw orgel werd op de nieuwe zijgalerij geplaatst. Omdat tijdens de verbouwing kerken in het pand niet mogelijk was, werd er zeven maanden lang dienst gehouden in de Maartenskerk. De beide gemeenten hadden afgesproken op verschillende tijden de diensten aan te vangen en zo was het goed mogelijk samen gebruik te maken van een kerk. Op dinsdag 12 mei 1964 kon de hernieuwde Kampwegkerk weer in gebruik genomen worden. De kerkelijke gemeente was inmiddels zo gegroeid dat er toen zelfs over een tweede kerk nagedacht werd. En wel op een stuk grond dat aangekocht was, op de hoek van de Austerlitzseweg en de Drift. De kosten van de verbouwing waren echter zo opgelopen dat dit plan verlaten werd. Omdat de grond was aangekocht werd wel besloten om er een ontmoetingscentrum te plaatsen, waarin onder andere club- en buurthuiswerk werd ondergebracht.
VERANDERINGEN Met zoveel groei in gemeenteleden na de Tweede Wereldoorlog, is het toch wat bijzonder dat de Kampwegkerk nu niet meer bevolkt wordt door die gemeente. Hoewel? Charline: ,,Tot onze gasten bij Buut, behoren ook kerkleden, familie van voorgangers en zelfs een voormalige dominee van deze kerk. De meesten zijn erg blij met hoe het gebouw er nu bijstaat en wat er aan is verbeterd.”
Hoe het de kerkgemeenschap en het kerkgebouw aan de Kampweg verder is vergaan leest u in het volgende deel.
Bronnen: Met dank aan Teun Bleijenberg, Charline van Ommen en Frederik den Toom; A. de Hoog en anderen: Afscheid Gereformeerde Kerk aan de Kampweg te Doorn (Doorn, 2009); M. Laman: Doorn. Geschiedenis en architectuur (Zeist, 1995); Internetsite: De Gereformeerde Kerk in Doorn. Van Kerklaan naar Kampweg.
