Onderzoeken [Broekhuizerlaan] afgerond (deel 1)
4 december 2020 om 17:13Jarenlang al is de mogelijke kap van de bomen aan de Broekhuizerlaan punt van discussie. Het advies tot algehele kap van Bosgroep Midden Nederland aan de eigenaren staat haaks op de visie van boomchirurg J'ørn Copijn, die van mening is dat de overgrote meerderheid van de bomen gezond genoeg is om nog langere tijd te blijven staan. Hierin wordt hij gesteund door klimaatorganisatie Urgenda en de Partij voor de Dieren (PvdD). De conditie van de individuele rijksmonumentale beuken aan de Broekhuizerlaan is onlangs onderzocht door drie onafhankelijke partijen. Daarnaast zijn de resultaten bekend van een WOB-procedure uitgevoerd door de PvdD Utrechtse Heuvelrug. Een aantal betrokken bewoners uit de omgeving heeft zich recent verenigd in een groep met de naam Behoud Bomen Broekhuizerlaan (BBB), als belangenbehartiger van de waardevolle biotoop die de laan volgens hen vormt.
Middels een WOB-verzoek ingediend bij de gemeente Utrechtse Heuvelrug kreeg de lokale Partij voor de Dieren inzage in documenten, waaruit bleek dat Bosgroep Midden Nederland in 2017 een onderzoek liet uitvoeren door Boomtotaalzorg waarbij 479 bomen werden onderzocht in de diverse lanen in het gebied. Toen werd middels een VTA (Visual Tree Assessment) 87 procent van de bomen als redelijk tot goed bestempeld. In opdracht van de gemeente liet Bosgroep Midden Nederland in augustus 2020 een quickscan uitvoeren. Hieruit blijkt dat hetzelfde percentage van de bomen redelijk tot goed is, maar dat de conditie van de matige tot dode bomen is verminderd. ,,Wij vinden deze cijfers om meerdere redenen opvallend”, zegt Jolande Baudet, beoogd fractievoorzitter van de PvdD UH. ,,Ten eerste is de Bosgroep door de gemeente geraadpleegd, terwijl zij in hun rol als adviseur van de eigenaren niet onafhankelijk te noemen zijn. In hun communicatie over de laan zijn zij verder nooit duidelijk geweest over aantallen slechte of zieke bomen, zelfs niet in de kapaanvraag. In het verleden is door de gemeente en anderen gesteld dat de meerderheid van de bomen ziek of dood was en daarom zou de laan in zijn geheel gekapt moeten worden. Om het laanbeeld te herstellen en de verkeersveiligheid te waarborgen. Wat daarbij meestal onvermeld blijft is dat er aan een deel van de laan al langere tijd geen onderhoud heeft plaatsgevonden, aldus een van de eigenaren. Dan lijkt het ons logisch dat het op dit moment minder veilig is in de laan. Dit is eenvoudig op te lossen door dit onderhoud uit te voeren. Urgenda heeft de eigenaren aangeboden dit op zich te nemen.”
80-20 Dat 87 procent van de bomen redelijk tot goed is vindt de PvdD UH verheugend nieuws. Baudet: ,,Het college heeft nu de feiten en cijfers voor het nemen van een besluit. Onderhoud aan 13 procent van de bomen is te behappen. Het percentage minder goede bomen rechtvaardigt op geen enkele manier dat je duizend bomen zou willen kappen - denk aan de vaak gehanteerde 80-20 regel. Hoeveel geef je als eigenaren en gemeente om de natuur en om onze gezamenlijke klimaatopgave als je het aanzicht van een laan boven de ecologische waarde stelt? De bomen laten staan lijkt ons een betere optie voor het nageslacht, zowel voor mens als dier”, aldus Baudet. Ook kreeg de partij antwoord op de verplichting tot onderhoud door de eigenaren. Over de frequentie van onderhoud aan bomen staat niets in de Erfgoedwet. ,,Het lijkt ons dat je altijd de plicht hebt om te zorgen dat het veilig is, zeker op een dergelijke locatie. De gemeente liet ons weten geen overtreding te hebben geconstateerd en niet handhavend te hebben opgetreden in de afgelopen zes jaar.”
AFSLUITING De resultaten van de quickscan waren voor de gemeente aanleiding om eind augustus een vergunning tot noodkap af te geven voor drie bomen. Verder besloot de gemeente de Broekhuizerlaan af te sluiten bij slecht weer volgens code geel of hoger afgegeven door het KNMI. Ook werden er waarschuwingsborden geplaatst met de tekst ‘Slechte bomen’. Baudet hierover: ,,De hekken werden tijdens de storm van 26 augustus echter massaal genegeerd door het autoverkeer en de stormschade ter plekke was gering. Zeker in vergelijking met de nabij gelegen, even lange Nieuwe Steeg. Daar had de brandweer de handen vol aan meerdere incidenten, zonder dat er borden staan dat het daar om ‘slechte bomen’ gaat.”
GEEN LINDES De antwoorden op schriftelijke vragen van de statenfractie van de Partij voor de Dieren Utrecht scheppen eveneens helderheid in de discussie, bijvoorbeeld met betrekking tot de verschillende aantallen te kappen bomen die circuleren: van 321, 680 tot 1000. Alhoewel het kapverzoek voor de eerste fase 321 bomen betreft, bevestigt de provincie dat in drie termijnen in totaal 1000 bomen gekapt zullen worden. Verder mag er wat betreft de provincie geen herplant plaatsvinden met winterlindes, wel met beuken. Het gaat immers om een project met als doel het herstel van een rijksmonument, bestaande uit beuken. Ook de Rijksdienst voor Erfgoed beveelt vanuit cultuurhistorisch perspectief als herplant beuken aan, in het bestaande historische plantverband. Deze dienst adviseert de gemeente in haar besluit, aangezien de Broekhuizerlaan een rijksmonument is. Als de noodzaak tot kappen wordt aangetoond vanwege het gevaar dat de bomen vormen, kan de rijksdienst meegaan in het vellen van de laan. De dienst benadrukt tegelijkertijd dat de eigenaren wettelijk verplicht zijn een rijksmonument te onderhouden. De provincie heeft inmiddels ook de beschikking over de vereiste update van het soortenonderzoek, dat onlangs werd afgerond. Op en rond de Broekhuizerlaan leven onder andere diverse soorten vleermuizen, boommarters en beschermde vogelsoorten zoals de zwarte specht. Zij gebruiken de laan als leef- en foerageergebied. Er zijn al mitigerende maatregelen uitgevoerd zoals het ophangen van circa 25 vleermuiskasten in bomen dichtbij de laan, zodat er nieuwe woonmogelijkheden zijn als de beuken gekapt zouden worden.
BBB Annelies Henstra is de woordvoerder van Behoud Bomen Broekhuizerlaan: ,,Wij zetten in op het zo lang mogelijk behouden van deze bijzondere biotoop. De oude beuken zélf zijn uiterst waardevol. Ze vormen een ecologisch paradijs voor dieren, en een indrukwekkende historische belevenis voor mensen. We zijn blij met het onderzoek naar de boomtechnische staat van de individuele bomen. Nu is het veiligheidsrisico in kaart gebracht op basis van feiten en gedegen onderzoek door een onafhankelijke boomdeskundige. Tot nog toe werd in de media het beeld gevormd dat de laan zeer gevaarlijk is en dat zelfs professionals de veiligheidsrisico’s niet kunnen inschatten. Dat laatste is echt onzin.” Zelf liet BBB in september ook een visuele inspectie per boom uitvoeren door de onafhankelijke boomdeskundige Kees Flier van Tree-o-logic. ,,Hij onderzocht de 321 bomen uit de kapaanvraag van de eerste fase en kwam tot de conclusie dat 15 procent van de bomen een veiligheidsprobleem heeft waaraan iets gedaan moet worden. De oorzaak van de afnemende vitaliteit ligt volgens hem in stressfactoren zoals klimaatverandering en snoeiwonden uit het verleden. Een vitaliteitsprobleem is volgens hem overigens niet per definitie een veiligheidsprobleem en hij bestrijdt dat het risico op gevaar niet goed in te schatten zou zijn, zoals de gemeente beweerde rond het afsluiten van de laan bij storm. Een vakkundige boomdeskundige kan aan een levende boom zien of er sprake is van houtrot binnenin en kan het gevaar voor stambreuk en vallende takken heel goed inschatten.” Jurist Henstra betoogt dat vanwege de verkeersintensieve locatie op de Broekhuizerlaan onderzoek en onderhoud hoog op de agenda horen te staan: ,,Op grond van het burgerlijk wetboek en de jurisprudentie weten we dat elke eigenaar van bomen een algemene zorgplicht heeft. Daaronder valt het regelmatig en systematisch uitvoeren van onderhoud en controle op uitwendige zichtbare gebreken. In het geval van de Broekhuizerlaan kan een verhoogde zorgplicht en onderzoeksplicht gelden, omdat het om oude bomen gaat die langs een openbare weg staan en waarbij uitwendige gebreken zijn vastgesteld.“
SAMEN Henstra hoopt op aansluiting van betrokken, competente inwoners bij BBB: ,,Ik las onlangs de ingezonden brief van de Leersumse ecoloog Jana Verboom in deze krant. We delen haar visie helemaal – tot de conclusie: dat ze kon begrijpen dat de laan moet wijken. Dat zien wij anders. De jarenlange discussies over het herstel van een laanbeeld zijn wat ons betreft ingehaald door de klimaatcrisis. Je kunt het geheel ook als bos beschouwen met alles wat dat in zich draagt aan ecosystemen en biodiversiteit. We vinden het belangrijker dit te behouden. Jonge bomen dragen aanzienlijk minder dierenleven in zich en bij het wegvallen van de schaduw van de grote boomkronen verandert de bodem hier volkomen. Wij hopen dat we met alle onderzoeksresultaten samen tot oplossing kunnen komen.” BBB wordt gesteund door Frits van Beusekoms Stichting NatuurAlert, die bereid is de juridische weg te bewandelen mocht dat nodig zijn.
BOMENSTICHTING Met behulp van crowdfunding heeft ook De Bomenstichting een onafhankelijk boomtechnisch onderzoek laten doen naar de conditie van de individuele beuken. Dit onderzoek is uitgevoerd door PraktijkCentrum Bomen uit Apeldoorn en werd half oktober afgerond. De Bomenstichting laat weten dat zij de resultaten nog niet naar buiten willen brengen, aangezien zij in gesprek zijn met de Bosgroep Midden Nederland als vertegenwoordiger van de eigenaren. Wel is volgens hen uit het onderzoek duidelijk geworden, dat er alternatieven zijn voor algehele kap.
Bosgroep Midden Nederland bevestigt intussen dat de resultaten van dit onderzoek overeenkomen met de andere inspecties. Inmiddels zijn de termijnen voor de vereiste vergunningen en ontheffingen voor de eerste fase van het herstelplan Broekhuizerlaan verstreken en zal de uitvoering in december niet doorgaan. Het college van de gemeente Utrechtse Heuvelrug neemt begin december een besluit over de aanvraag voor de omgevingsvergunning.
[In deel 2 binnenkort de resultaten van de VTA uitgevoerd in opdracht van De Bomenstichting, de reactie van Bosgroep Midden Nederland, en de resultaten van het hernieuwde soortenonderzoek.